1:2:2:

Wypadanie płatka zastawki mitralnej - wada czy uroda?

Co to jest wypadanie płatka?

Wypadanie płatka (lub obu płatków) zastawki mitralnej (inaczej dwudzielnej) to anomalia polegająca na ugięciu i przemieszczeniu do lewego przedsionka nadmiernie wiotkiego płatka zastawki mitralnej  w czasie skurczu komory serca. Wypadanie płatka zastawki mitralnej rozpoznaje się jeśli część lub cały płatek przekracza o co najmniej 2mm linię pierścienia zastawki ("mocowanie" zastawki w ścianie serca). Wypadanie płatka powstaje na skutek zmian określanych jako zwyrodnienie śluzakowate dotyczące płatków zastawki (wydłużenie, nadmierna giętkość) i/lub wydłużenia/zerwania nici ścięgnistych ("zawieszenie zastawek"). Wypadanie płatka zastawki mitralnej może także powstać na skutek uszkodzenia zastawki lub jej "zawieszenia" przez inne procesy tj zawał serca czy infekcyjne zapalenie wsierdzia.

Wypadanie płatka powoduje jej nieszczelność i wsteczny przepływ krwi z lewej komory do lewego przedsionka serca. Wypadanie płatka zastawki mitralnej  występuje u kilku procent ludzi (ostatnie szacunki wykazały 1-2,5%), dwukrotnie częściej u kobiet. Zaobserwowano skłonność genetyczną. Z reguły występuje samoistnie, może jednak współistnieć z innymi zaburzeniami, zwłaszcza dotyczącymi tkanki łącznej (obserwuje się wtedy często także wypadanie płatka innych zastawek serca). 

Inne nazwy: zespół Barlowa, wiotkość zastawki mitralnej, zwyrodnienie śluzowate zastawki mitralnej, prolaps zastawki mitralnej.

Wypadanie płatka jest często „nadrozpoznawane” przez mniej doświadczonych echokardiografistów.
Dlaczego? Ponieważ trójwymiarowa struktura tej zastawki jest bardzo skomplikowana i nie jest oparta na liniach prostych – ma kształt siodełkowaty – co powoduje że pod pewnymi kątami obraz echo serca, który jest dwuwymiarowy może błędnie sugerować wypadanie płatka (tzw. artefakt). U dzieci i ludzi młodych płatki zastawek są bardzo elastyczne i często obserwuje się tzw. skurczowe ugięcie płatka/płatków zastawek serca (zjawisko prawidłowe!). Dodatkowo, zastawka mitralna ulega zamknięciu pod wpływem cofającej się krwi w czasie skurczu komory serca, dlatego przed jej zamknięciem zawsze niewielka ilość krwi cofa się do lewego przedsionka. Cofająca się krew daje obraz śladowej (fizjologicznej) fali zwrotnej, która jest widoczna w większości nowoczesnych echokardiografów. Dlatego tak ważne jest duże doświadczenie echokardiografisty aby odróżnić wypadanie płatka zastawki mitralnej od skurczowego ugięcia prawidłowego płatka lub artefaktu z towarzyszącą fizjologiczną falą zwrotną.

Objawy wypadania płatka zastawki mitralnej

W zdecydowanej większości przypadków wypadanie płatka nie powoduje żadnych dolegliwości, i jest rozpoznawane przypadkowo podczas badania echokardiograficznego. Czasami lekarz osłuchujący serce stwierdza szmer skurczowy i/lub klik śródskurczowy (dodatkowy ton) i kieruje pacjenta na badanie echokardiograficzne. Wśród zgłaszanych dolegliwości najczęstsze to: dyskomfort w klatce piersiowej, bóle w klatce piersiowej o różnych charakterze i nasileniu, kołatania serca (palpitacje), osłabienie, zasłabnięcia, a w rzadkich, ciężkich przypadkach nawet objawy niewydolności serca. U wielu pacjentów występuje lęk z powodu „choroby serca”, a wynika to z braku właściwego zrozumienia zaburzenia. Jeśli stwierdzonemu w badaniu echokardiograficznym prolapsowi towarzyszą dolegliwości, wtedy stan taki określa się jako zespół wypadania płatka / płatków zastawki mitralnej.

Wypadanie płatka  - następstwa

Poważne powikłania są rzadkie. Występują one zwłaszcza w przypadkach, którym towarzyszy duże uszkodzenie zastawki. Duża nieszczelność może doprowadzić do niewydolności serca. Na zmienionych zastawkach częściej może dochodzić do bakteryjnego zapalenia wsierdzia lub powstawania skrzeplin i zatorowości. Wypadanie płatka wiązane jest także z zaburzeniami rytmu serca do zagrażającej życiu arytmii włącznie, jednak dane na ten temat są niepewne.

Wypadanie płatka - badania

- W badaniu EKG u części chorych z wypadaniem płatka można zaobserwować pewne nieprawidłowości. Mogą również występować zaburzenia rytmu serca, które najłatwiej wykazać w badaniu metodą Holtera.
- Badanie ECHO serca decyduje o rozpoznaniu, pozwala ocenić nasilenie nieszczelności i ustalić dalsze postępowanie.

Wypadanie płatka - leczenie

Z reguły nie jest wymagane żadne leczenie.

Postępowanie jest uzależnione od zaawansowania wypadania płatka i ryzyka powikłań:
- niskie ryzyko powikłań (zdecydowana większość chorych). W tej sytuacji wskazane jest uspokojenie chorego i wytłumaczenie istoty anomalii. Ważna jest również okresowa kontrola kliniczna (zwykle co 3 do 5 lat). 
- duże ryzyko powikłań (rzadko). Wskazana jest regularna kontrola echokardiograficzna. Jeśli dojdzie do znacznego uszkodzenia zastawki i/lub objawów niewydolności serca, należy rozważyć operację wymiany zastawki. U niektórych chorych zaleca się aspirynę, aby zapobiec kolejnym zaburzeniom neurologicznym

Wypadanie płatka  - co robić gdy...

- lekarz rodzinny rozpozna wypadanie płatka zastawki mitralnej? Należy poprosić o skierowanie do specjalisty kardiologa.
- występują bóle w klatce piersiowej? Trzeba skonsultować się z lekarzem. Bóle o różnym charakterze mogą wiązać się z tą anomalią, ale również mogą być objawem innej choroby. Jeśli bóle mają charakter „wieńcowy”, należy postępować jak przy chorobie wieńcowej – więcej informacji na stronach dotyczących choroby niedokrwiennej serca.
- występują stany podgorączkowe/gorączka utrzymujące się przez dłuższy czas, i/lub utrata wagi ciała? Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Mogą to być objawy zakażenia zmienionej zastawki (bakteryjne zapalenie wsierdzia).
- pojawia się bardzo silna duszność (często słyszalne jest bulgotanie w klatce piersiowej i widoczne jest zasinienie twarzy)? Należy natychmiast wezwać pogotowie, gdyż jest to prawdopodobnie obrzęk płuc – tzn. bardzo silne pogorszenie choroby zagrażające życiu.

Wypadanie płatka  - o co pytać lekarza?

- O stan zaawansowania choroby. Należy wiedzieć jak duży wysiłek fizyczny można wykonać w miarę bezpiecznie.
- O ewentualne badania dodatkowe: EKG, Holtera, ECHO

Wypadanie płatka  - co trzeba wiedzieć?

· W większości przypadków anomalia ta nie ma znaczenia klinicznego. Wielu chorych niepotrzebnie niepokoi się o swoje zdrowie z powodu tego rozpoznania. Lekarz specjalista powinien wytłumaczyć jakie jest zaawansowanie anomalii i jak chory powinien dalej postępować.
· Nie należy zaprzestawać wysiłku fizycznego. Wysiłek fizyczny jest bardzo pożądany, ale jego rodzaj i intensywność należy ustalić z lekarzem. Aktywność sportową uzależnia się od ryzyka powikłań.
· Chorzy z niewydolnością serca muszą ograniczyć ilość wypijanych płynów oraz spożycie soli kuchennej.  Należy o to zapytać lekarza.
· Dostępnych jest obecnie bardzo wiele leków. Każdy ma prawo prosić lekarza o zapisanie tańszych lub droższych specyfików.
· Apteki mają obowiązek (choć rzadko go wypełniają) informować o tańszych odpowiednikach oraz wydać je zamiennie na żądanie. Wiele leków jest produkowanych przez licznych producentów krajowych i zagranicznych, a ceny różnią się często znacznie.
· Apteki narzucają różne marże!  Warto sprawdzić cenę leków w kilku aptekach przed wykupieniem recept.
· Obecnie szczepienie przeciwko WZW B (żółtaczka zakaźna) przed zabiegami nie jest finansowane przez kasy chorych. Warto się jednak szczepić na własny koszt, nawet jeśli się nie choruje. Daje to zabezpieczenie w przypadku niespodziewanego zabiegu bądź badania inwazyjnego. Nie trzeba wtedy czekać wymaganych sześciu tygodni na skuteczność szczepienia.

· Masz wypadanie płatka zastawki mitralnej? kliknij tutaj aby znaleźć kardiologa

Piotr Bręborowicz, 2002-09-27
aktualizacja: 2010-11-27